Nasıl.Gen.Tr

Spor sağlığımız için ne kadar önemliyse spor yaparken istenmeyen durumlarla karşılaşabiliriz. Örneğin: Ufak bir çizik yada yüzeysel bir sıyrılma, açık yara olarak adlandırdığımız ve önlemini mutlaka almamız, tedavi etmemiz gereken sağlık sorunudur.

Vücudumuzun tüm yüzeyini kaplayan derinin bütünlüğünün bozulmasına yara adı verilir. Yara iyileşmesi ise yaralanmaya karşı oluşan bir savunma mekanizmasıdır.

Spor yaparken karşılaşılan sakatlıklar yaralanmalara neden olur ama en büyük sorunda işte tam burada meydaVücudumuzun tüm yüzeyini kaplayan derinin bütünlüğünün bozulmasına yara adı verilir. Yara iyileşmesi ise yaralanmaya karşı oluşan bir savunma mekanizmasıdır.na geliyor. Çünkü önemsenmeyen açık bir yara enfeksiyon kaptığında mikrobiyal bir hücre halini alıyor ve sırf bu yüzden insanların ölümüne bile sebebiyet verebilen ciddi hastalıklarla karşı karşıya kalınıyor. Genelde açık alanlarda yapılan hareketli sporlarda ya da spor salonlarında kullanılan egzersiz makineler nedeniyle ortaya çıkabilir. Çoğu zaman göz ardı edilen yaralar, oysa enfeksiyon kapma riski çok taşırlar. Böyle bir durumda yarayı önce içme suyuyla temizleyin. Yaraya bulaşmış toz, toprak gibi etkenleri zorla temizlemeye çalışmayın. Temizleme işleminden sonra yarayı dezenfekte edin. Yaranın üzerini bir temiz bir bezle kapatarak, sargı beziyle sarın. Eğer tetanoz aşısı olmadıysanız, hemen bir doktora başvurun. İyileşme süresi yaranın büyüklüğüne bağlıdır. Bu süre içerisinde yaranın gerilmemesine dikkat edin.

Yara kenarlarının cerrahi olarak veya bantlarla karşılıklı getirildiği temiz, iltihapsız bir yara minimal doku kaybı ile iyileşir ve buna birincil yara iyileşmesi denir. Yara kenarlarının karşılıklı getirilemediği,doku kaybı olan , iltihaplı yaralar ise ikincil yara iyileşmesi ile iyileşir. İkincil yara iyileşmesi ile iyileşen yaralarda iyileşme sonrası daha çok iz kalmaktadır.

Birincil yara iyileşmesi

Temel olarak 3 basamaktan oluşur:

1-  Erken dönem cevabı
2- Epitel yenilenmesi
3- Cilt altı dokularının tamiri

Erken dönem cevabı 2 kısma ayrılır

Damar (kılcal) cevabı: Yaralanma sonucu oluşan kanamaya ilk cevap damar büzüşmesidir 5-10 dakika sürer.Bu sırada aktive olan pıhtılaşma mekanizması,trombositler (kan pulcukları) yardımı ile pıhtı oluşur.

Damar büzüşmesini takiben damarlarda genişleme oluşur ve kılcal damarların geçirgenliği artar.Beyaz kürecikler yapışkan bir hal alır ve 30-60 dakika içinde toplar damarların çeperi bu hücrelerle kaplanır.Kırmızı küreciklerde rulo oluşturarak cevaba katılırlar.

Hücresel cevap: Yaralanmadan sonraki 4-5 ‘nci günlerde kollajen sentezlenir. Kollajen lifleri yara kenarları arasında yapıştırıcı gibi davranır.Yaranın yeni yapısını,dayanıklılığını sağlar.Kollajen sentezinin artmaya başladığı 5′nci günde yara gerçek gerilim kuvvetinin ancak %10′una sahiptir.Bu kuvvet 6 ‘ncı haftada % 60′a çıkar,maksimuma ise ancak 6 ‘ncı ayda ulaşır.

Epitelik yenilenme: Yaralanmanın 24-36 ‘ncı saatleri arasında epitel uzantıları ince hücreler şeklinde yaranın derinliklerine ilerler.Bu hücreler canlı ve ölü kollajeni birbirinden ayırarak yara üzerindeki kabuğu yukarı ve dışa doğru iter.Derinin en üst tabakası olan epidermisin tam kat iyileşmesi sonucunda ortamda hücrelerin fazla olması nedeniyle yeni epidermis normalden daha kalın olabilir.

Cilt altı dokuların tamiri: İyileşme dokusu granüler ve pembe renklidir.Granüller yeni oluşmuş kapiller damar oluşumlarıdır ve çok kolay kanarlar.Yeni damarların çeperleri içindeki sıvı ve kırmızı küreciklerin damar dışına sızmasına izin veren bir yapıda olduğu için yeni iyileşme dokusu şiş (ödemli) yapıdadır.

Kollajen fibriller yapıda olduğundan çekme kuvvetine direnç gösterir.Yara iyileşmesinde önemli olan kollajen tipleri Tip 1-2-3′tür.Bu kollajenler tüm vücut kollajeninin % 95′ini oluşturur.İkincil yara iyileşmesi

Doku kaybı olan yaralanmalarda daha fazla hücre ve doku ölümü olacağından daha şiddetli iltihabi reaksiyon gözlenir.Şiddetli iltihabi reaksiyon sonucu iyileşme dokusunda büyük olacak ve sonuçta yara büyük ve deformite yaratan bir iz ile iyileşecektir.

Birincil ve ikincil yara iyileşmesi arasındaki en önemli fark yaranın büzüşmesi (kontraksiyonu)dir.Büzüşme kollajen liflerin kısalması ile oluşur.

Yara iyileşmesini etkileyen faktörler:

1- Lokal Faktörler
2- Sistemik Faktörler

Yara iyileşmesinin komplikasyonları:

1-  Büzüşme
2- Kanserleşme

Yeni oluşmuş yara tedavisinde bilinmesi gerekenler

Eski bilgilerimizin aksine yaralanma sonucu oluşan kabuklar artık yara üzerinde bırakılmamakta aksine yara yüzeyinin kabuksuz (kabuk yara kenarlarının temasını engelleyerek nedbeyi arttırmaktadır) ve nemli olması tercih edilmektedir.

Bu ise vazelin ve antibiyotikli bir pomad ile sağlanabilmektedir)Yara iyileşmesi sonrası o bölgenin güneş ışınlarından korunması çok önemlidir bunun için yüksek faktörlü güneş koruyucu kremler kullanılmalıdır.

Oluşan bir kesinin tamirinde derinin cerrahi olarak dikilmesi,bantlarla yapıştırılmasının yanısıra kullanılmakta olan yeni bir yöntemde cilt yapıştırıcılarıdır.Bu maddeler 10 gün sonra kendiliğinden çözülmektedir.

Yeni oluşmuş  yaranın bakımı nasıl yapılmalıdır

1- Yarayı sabunlu su,oksijenli su,serum fizyolojik ile temizleyin
2- Antibiyotikli krem sürün ve yarayı kapalı tutun.(Unutmayın ki kremler yarayı nemli tutar ve yeni hücrelerin yara bölgesine gelmesini sağlar)  Kuru pansuman ve açık kabuklu yaradan kaçının
3- Pansumanı günde 1 kez değiştirin
4- Güneşten en az 6 ay kaçının
5- Sabırlı olun (Yara iyileşmesinin 1 yıla kadar uzadığını unutmayın)
6- Kırmızı,kabarık ve ağrılı skarlarda doktora başvurun.